Publikacje prasowe

Moment powstania obowiązku podatkowego w podatku spadków i darownizn przy nabyciu w drodze dziedziczenia

Momentem powstania obowiązku podatkowego przy nabyciu w drodze dziedziczenia jest chwila przyjęcia spadku, co wynika wprost z przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku – o podatku od spadków i darowizn (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 roku, Nr 142, poz. 1514, ze zm., zwana dalej ,,ustawą”).

Przyjęcie spadku należy odróżnić od nabycia spadku. Z przepisów kodeksu cywilnego wynika, że spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 925 kc w zw. z art. 924 kc). Nabycie spadku nie jest jednak tożsame z jego przyjęciem. Spadkobierca bowiem, ma dopiero od tej chwili (a dokładnie od dnia, w którym dowiedział się o nabyciu spadku) możliwość wypowiedzenia się, co do tego czy spadek przyjmuje (i w jaki sposób) czy też spadek odrzuca. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku powinno być złożone w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o nabyciu spadku. Brak w tym terminie jakiegokolwiek oświadczenia spadkobiercy jest równoznaczne z prostym przyjęciem spadku.

W zasadzie więc, dopiero chwila złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku (lub chwila, w której upłynął termin do złożenia takiego oświadczenia) jest chwilą powstania obowiązku podatkowego, od której należy liczyć termin do złożenia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznania podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych (art. 17a ust. 1 ustawy). Zeznanie składa się na formularzu SD-3, dostępnym w urzędach skarbowych a także na stronie internetowej Ministerstwa Finansów www.mf.gov.pl. Termin do złożenia zeznania wynosi jeden miesiąc.

Wyjątkiem od powyżej opisanej chwili powstania obowiązku podatkowego jest sytuacja, kiedy przyjęcie spadku nie zostało zgłoszone do opodatkowania w ustanowionym do tego terminie a następnie spadkobierca przeprowadził postępowanie spadkowe, zakończone wydaniem postanowienia stwierdzającego nabycie spadku. W takim przypadku obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się tego postanowienia. I to od tej chwili należy liczyć termin do złożenia zeznania podatkowego.

Wątpliwości interpretacyjne mogą się pojawić wówczas, kiedy podatnik nie zgłasza przyjęcia spadku do urzędu skarbowego, a postępowanie spadkowe wszczyna dopiero po upływie terminu przedawnienia do wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego (na przykład, chwilą przyjęcia spadku jest dzień 1.1.2000 roku, a postępowanie w przedmiocie stwierdzenia spadku zostało zainicjowane w dniu 1.1.2008 roku). Zachodzi pytanie, czy obowiązek podatkowy powstaje wtedy zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy (a więc z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku), czy też obowiązek taki nie powstaje z uwagi na to, że od dnia pierwotnego przyjęcia spadku upłynął już termin, w którym organ podatkowy mógł wydać stosowną decyzję (krótko mówiąc, doszło do przedawnienia prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego)? I choć w doktrynie można spotkać poglądy opowiadające się za tym drugim stanowiskiem, pewnym jest, że jego obrona przed organem podatkowym nie będzie należała do najłatwiejszych zadań.

Zastanawiające jest to, że ze zwolnienia podmiotowego, o którym mowa w art. 4a ustawy można skorzystać tylko wtedy, gdy po pierwsze: nabycie spadku zostanie stwierdzone prawomocnym postanowieniem sądu, i po drugie: zgłoszenie nabycia spadku zostanie dokonane przed właściwym naczelnikiem urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym postanowienie sądu stało się prawomocne. Zgłoszenia dokonuje się na formularzu SD-Z2, także dostępnym w urzędach skarbowych oraz na stronie internetowej Ministerstwa Finansów.

Arkadiusz Zawada
Radca prawny
wspólnik w Kancelarii Grzywacz-Zawada s.c. w Warszawie